Menopauza i perimenopauza a psychika: lęk, depresja, stres i mgła mózgowa

Menopauza nie jest chorobą, ale okres okołomenopauzalny może być znaczącym obciążeniem dla psychiki. W perimenopauzie i po menopauzie część kobiet doświadcza lęku, drażliwości, obniżonego nastroju, bezsenności, problemów z koncentracją lub poczucia, że «nie poznaje siebie». Objawy te mogą mieć związek ze zmianami hormonalnymi, zaburzoną jakością snu, nasilającym się stresem, aktualną sytuacją życiową i wcześniejszą podatnością na lęk lub depresję - rzadko wynikają z jednej przyczyny.

Jeśli te trudności utrudniają Ci pracę, relacje albo codzienne funkcjonowanie, warto potraktować je poważnie i szukać odpowiedniej pomocy.

Czym różni się menopauza od perimenopauzy?

Wiele kobiet myśli o menopauzie jako o jednym wydarzeniu, tymczasem to proces rozłożony w czasie - i to właśnie jego wcześniejsza faza bywa najtrudniejsza psychicznie.

Menopauza to ostatnia miesiączka w życiu kobiety. Rozpoznaje się ją retrospektywnie - po 12 miesiącach bez krwawienia. Najczęściej dzieje się to między 45. a 55. rokiem życia.

Perimenopauza (okres okołomenopauzalny) to kilka lat poprzedzających menopauzę, kiedy poziom hormonów zaczyna się wahać i stopniowo obniżać. To właśnie wtedy pojawiają się pierwsze objawy: nieregularne cykle, uderzenia gorąca, zaburzenia snu, zmiany nastroju, drażliwość, lęk. Perimenopauza może trwać kilka lat - u części kobiet krócej, u części znacznie dłużej.

Klimakterium to określenie szerszego okresu transformacji, obejmującego perimenopauzę i pierwsze lata po menopauzie.

Jak menopauza może wpływać na psychikę?

Wahania hormonalne to tylko jeden z elementów. Objawy psychiczne w tym okresie wynikają zazwyczaj ze splotu kilku czynników naraz: zmian hormonalnych, pogorszonego snu, uderzeń gorąca zakłócających noc, nasilającego się stresu zawodowego i opiekuńczego, a także naturalnych pytań o własną tożsamość, ciało i kolejny etap życia.

Lęk

Może objawiać się napięciem, niepokojem, kołataniem serca, atakami paniki. Pomoc specjalisty jest wskazana, gdy lęk wraca często lub ogranicza codzienne życie.

Obniżony nastrój

Może objawiać się smutkiem, utratą energii, płaczliwością. Konsultacja jest potrzebna, gdy taki stan trwa ponad 2 tygodnie lub się pogłębia.

Bezsenność

Może objawiać się trudnościami z zasypianiem, wybudzeniami, nocnymi potami. Wymaga konsultacji, gdy utrzymuje się tygodniami i pogarsza codzienne funkcjonowanie - więcej na ten temat opisuję w artykule o bezsenności w menopauzie.

Mgła mózgowa

Może objawiać się zapominaniem, trudnością skupienia, poczuciem dezorientacji. Wsparcie jest pomocne, gdy objawy budzą silny niepokój lub wyraźnie utrudniają pracę.

Drażliwość

Może objawiać się wybuchami złości, impulsywnością, poczuciem utraty kontroli. Rozmowa z terapeutą pomaga, gdy napięcie nasila konflikty w bliskich relacjach i rodzi poczucie winy.

Mgła mózgowa w menopauzie - dlaczego kobiety się jej boją?

Jednym z bardziej niepokojących objawów perimenopauzy są trudności z pamięcią i koncentracją - potocznie określane «mgłą mózgową». Kobieta nagle nie może przypomnieć sobie słowa, traci wątek w połowie zdania, zapomina o czymś oczywistym. Dla wielu z nich ten objaw jest alarmujący: «czy to już demencja? ADHD? wypalenie?»

Objawy poznawcze w tym okresie są częste - wiele kobiet w perimenopauzie i menopauzie zgłasza trudności z pamięcią, koncentracją lub poczuciem «mgły w głowie». Mogą być mylone z wczesną demencją, ADHD ujawniającym się w dorosłości, wypaleniem zawodowym lub depresją - i właśnie to nakładanie się objawów sprawia, że trudno je samodzielnie zinterpretować.

U większości kobiet trudności poznawcze w perimenopauzie mają charakter przejściowy. Zły sen, przewlekły stres i zmieniające się hormony mogą tymczasowo obniżać zdolność koncentracji i tworzenia wspomnień, nie powodując trwałego uszkodzenia funkcji mózgu.

Kiedy jednak skonsultować się z lekarzem? Gdy trudności z pamięcią są nagłe, szybko narastają, towarzyszą im zaburzenia orientacji lub mowy - lub gdy budzą w Tobie silny, paraliżujący lęk. W takim przypadku lekarz w pierwszej kolejności wyklucza inne przyczyny: niedoczynność tarczycy, anemię lub niedobory witamin.

Menopauza, lęk i ataki paniki

Czy menopauza może powodować lęk? Tak - i jest to jeden z częstszych objawów, choć rzadziej opisywany niż uderzenia gorąca.

Wahania hormonalne mogą wpływać na układ nerwowy, sen i podatność na stres. Dlatego u części kobiet w perimenopauzie pojawia się większe napięcie, drażliwość, trudność z uspokojeniem się albo napady paniki.

Czy atak paniki w menopauzie jest możliwy? Tak. Kołatanie serca, duszność, pocenie się, nagłe uczucie zagrożenia - objawy towarzyszące uderzeniom gorąca mogą wyzwalać lub nasilać ataki paniki, szczególnie u kobiet z wcześniejszą historią lęku.

Gdy lęk utrzymuje się, ogranicza aktywność lub powraca mimo prób uspokojenia się, pomocna jest psychoterapia (zobacz też artykuł o stanach lękowych i atakach paniki w menopauzie).

Menopauza a depresja - kiedy to coś więcej niż gorszy nastrój?

Obniżony nastrój w perimenopauzie jest częsty i nie zawsze oznacza depresję kliniczną. Smutek, płaczliwość, brak energii, utrata motywacji - mogą być reakcją na zmianę, zmęczenie i nakładające się stresory. Ale mogą też być objawem depresji w menopauzie, która wymaga leczenia.

Badania wskazują, że perimenopauza może być etapem z podwyższonym ryzykiem wystąpienia objawów depresyjnych - szczególnie u kobiet, które wcześniej doświadczały depresji, silnego PMS lub PMDD, przewlekłego stresu, zaburzeń snu lub nasilonych objawów naczynioruchowych. Obniżony nastrój nie pojawia się tu wyłącznie z powodu hormonów - nakłada się na to wiele czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych jednocześnie.

Sygnały, które powinny skłonić do konsultacji z psychiatrą lub lekarzem:

• obniżony nastrój lub utrata radości trwające ponad 2 tygodnie bez wyraźnej poprawy,
• wycofanie z relacji i aktywności, które wcześniej sprawiały przyjemność,
• poczucie beznadziei lub bezradności,
• nasilone problemy ze snem prowadzące do wyczerpania,
• myśli rezygnacyjne.

Kiedy iść do psychoterapeuty, a kiedy do lekarza lub psychiatry?

Poniższe zestawienie ułatwia wybór specjalisty w zależności od tego, jakie objawy dominują.

Do ginekologa lub lekarza POZ warto zgłosić się, gdy:

• pojawiają się lub nasilają uderzenia gorąca, nocne poty, nieregularne miesiączki,
• odczuwasz kołatanie serca, bóle w klatce piersiowej, zawroty głowy,
• chcesz ocenić, na jakim etapie menopauzy jesteś i czy wskazana jest hormonalna terapia zastępcza (HTZ),
• nagłe lub narastające objawy somatyczne wymagają wykluczenia innych przyczyn.

Do psychiatry warto zgłosić się, gdy:

• objawy depresji są nasilone i trwają ponad 2 tygodnie,
• pojawiają się myśli rezygnacyjne lub poczucie beznadziei,
• silne ataki paniki powracają i ograniczają funkcjonowanie,
• bezsenność jest skrajna i prowadzi do całkowitego wyczerpania.

Do psychoterapeuty warto zgłosić się, gdy:

• przeżywasz przewlekły stres, napięcie, lęk lub irytację, które nie ustępują,
• czujesz, że «nie poznajesz siebie» - nagłe zmiany nastroju, reakcje, które Cię zaskakują,
• menopauza zbiegła się z kryzysem w relacji, zmianą roli, stratą lub pytaniami o dalsze życie,
• Twoja samoocena się obniżyła, wycofujesz się z relacji lub aktywności,
• szukasz miejsca, gdzie możesz przepracować to, co dzieje się w środku - bez oceniania.

W praktyce wiele kobiet korzysta równolegle z konsultacji ginekologicznej, psychiatrycznej i psychoterapii - zwłaszcza gdy objawy dotyczą jednocześnie ciała, snu, lęku i nastroju. Nie trzeba wybierać jednego rozwiązania.

Jak psychoterapia może pomóc w okresie menopauzy?

Psychoterapia nie zmienia poziomów hormonów. Pomaga natomiast w czymś, czego hormony nie regulują: w rozumieniu własnych reakcji emocjonalnych, w odbudowaniu poczucia wpływu na własne życie, w przepracowaniu lęku i napięcia.

W psychoterapii menopauza bywa punktem wyjścia do rozmowy o ciele, starzeniu się, relacjach, seksualności, zmianach rodzinnych, pracy i poczuciu własnej wartości. U części kobiet objawy psychiczne nie wynikają wyłącznie z hormonów, ale z tego, że biologiczna zmiana nakłada się na przeciążenie, stratę, kryzys w związku albo wcześniejsze doświadczenia emocjonalne.

Psychoterapia może pomóc, gdy:

• chcesz lepiej rozumieć swoje reakcje emocjonalne i nimi zarządzać,
• chcesz przepracować lęk, napięcie lub obniżony nastrój w bezpiecznej relacji,
• menopauza zbiegła się z ważną zmianą w życiu - związku, karierze, rodzinie,
• potrzebujesz przestrzeni, w której możesz mówić o sobie bez oceniania.

Psychoterapia psychodynamiczna, EMDR i CBT - czym się różnią?

Poszczególne nurty psychoterapii różnią się sposobem pracy i obszarem, na którym się koncentrują.

CBT (terapia poznawczo-behawioralna)

CBT skupia się na rozpoznawaniu i zmianie myśli oraz zachowań, które nasilają objawy. Jest jedną z najlepiej opisanych metod psychologicznego wsparcia przy problemach ze snem, objawach naczynioruchowych i trudnościach depresyjnych związanych z menopauzą. Często prowadzona w formule kilku-kilkunastu sesji.

Psychoterapia psychodynamiczna

Psychoterapia psychodynamiczna pomaga przyglądać się reakcjom emocjonalnym, wzorcom relacyjnym i historii doświadczeń, które mogą wpływać na obecne przeżywanie siebie. Zwykle wymaga dłuższego zaangażowania. Może być szczególnie pomocna, gdy menopauza uruchamia pytania o tożsamość, starzenie, utratę, ciało lub relacje.

EMDR

EMDR to metoda pierwotnie opracowana do pracy z traumą. Może być pomocna, gdy obecne objawy - lęk, napięcie, trudność z ciałem, poczucie utraty kontroli - łączą się z wcześniejszymi doświadczeniami traumatycznymi lub silnie obciążającymi. Nie jest metodą «na menopauzę», ale może wspierać pracę z reakcjami emocjonalnymi, które w tym okresie szczególnie się aktywują.

Wybór metody zależy od Twoich potrzeb i historii - omawiamy to wspólnie podczas pierwszych spotkań konsultacyjnych.

Psychoterapia w menopauzie we Wrocławiu i online

Gabinet psychoterapeutyczny Joanny Najbor we Wrocławiu oferuje konsultacje i psychoterapię indywidualną dla kobiet przechodzących przez okres menopauzy i perimenopauzy - zarówno stacjonarnie, jak i online.

Jeśli doświadczasz trudności emocjonalnych w tym czasie - lęku, obniżonego nastroju, bezsenności, poczucia zagubienia, kryzysu w relacji lub pytań o to, kim jesteś i dokąd zmierzasz - pierwsza konsultacja jest okazją do spokojnej rozmowy o tym, z czym się zgłaszasz i czego szukasz. Jeśli potrzebujesz wsparcia, umów konsultację.

Nie musisz mieć pewności, że to «wystarczająco poważne». Jeśli to Ci utrudnia życie - to wystarczający powód.